Kreuzberg Nieuw-West

Ik was op weg naar Hotel Buiten aan de Sloterplas in Amsterdam Nieuw-West. Met de tram, want daarna door naar Zuidoost. En van Oost via Nieuw-West naar Zuidoost fietsen was me iets te gortig.

Koffie Hotel Buiten Vincent Kompier

Tram 14 had er zin in en stoof over de Zeeburgerdijk richting Tropenmuseum. Langzaamaan vulde de tram zich steeds meer. Bij mijn instaphalte was al een roedel jonge toeristen opgestapt. Vast logeerders van het Stayokay in de Indische Buurt, op weg naar genot in de vorm van sex en drugs (of in omgekeerde volgorde) in de binnenstad. Want toeristen worden tegenwoordig verspreid over de stad (alsof het een plaag is). In the end is het effect dat al die toeristen alsnog naar de Wallen in de binnenstad trekken voor vertier en vermaak. Maar dat terzijde.

Vanaf het Mr. Visserplein was het afgelopen met de vooruitgang. Als een slak bij veertig graden vorst traagde de tram verder. Rembrandtplein, Munt, Spui, Dam gleden tergend langzaam voorbij. Even leek het erop alsof dit expres was. Door zich aan te passen aan het gemiddelde tempo van een toerist veranderde de tram van openbaar vervoer in een toeristenattractie in zichzelf. “Èn Frènkhaus” schalde de conducteur met hoorbare desinteresse vlak voor de Westermarkt door de mircofoon.

De tram tufde voort. Langs hippe nieuwe cafés die dat stukje Berlijngevoel probeerde binnen te halen door alle gerechten en drankjes met wit krijt op schoolborden te schrijven. De Rozengracht en de De Clerqstraat werd er langzamerhand door overgenomen. Niet alleen horeca, ook winkels imiteerden Berlijnse uitvindingen. Zoals het (inmiddels failliete) Bilder & De Clerq, waar de te kopen etenswaren per gerecht geclusterd waren. Een Berlijnkopie van Kochhaus, die zich aanprijzen als “das begehbare Rezeptenbuch”. De stad als één groot driedimensionaal vrouwenmagazine of beauty- & fashionblog. Leuk winkeltje hier, vintage shop daar, koffietentje zus, popuprestaurant zo.

De Vlugtlaan Vincent Kompier

Toen gebeurde het. Nadat de tram de Bos en Lommerweg uit was gereden en de Ring A10 over reed gaf de bestuurder flink gas. Ik schoot enigszins terug in mijn stoel. Niet door de plotselinge snelheid, maar door herkenning. Want hier leek de stad zich te openen. Geen nauwe straten met krioelende mensen, maar breedte, ruimte, lucht. En niet in een suburbane setting, want de De Vlugtlaan is net zo druk en levendig als de Kinkerstraat of de De Clerqstraat, alleen niet zo op elkaar gedrukt. Daar was het, plotseling en als een schok: het Berlijngevoel in Amsterdam.

Nu proberen velen dat gevoel in Amsterdam over te brengen. Wie kent het niet: die ‘losse’ stijl in cafés en restaurants: oude omameubels, schemerlampen, Flammkuchen, Weizenbier, Bionade, ondrinkbare Fritz-Cola, Bratwurst, Currywurst, et cetera. Met producten dat gevoel van Berlijn vasthouden. Op mij komt het nogal krampachtig over. Want het fysieke Berlijn heb je er niet bij. De brede wegen, de soms afzichtelijke gebouwen, de relaxtheid van de inwoners. Al dat niet in Amsterdam.

Maar op de De Vlugtlaan wel.

Het Parool 7 november 2015

Het Parool 7 november 2015

Aan dit moest ik terugdenken toen dit weekend in Het Parool het artikel “Even doorfietsen, dan zijn er huizen, hotspots en groen” stond. Met als boventitel: [vet gedrukt] “Gentrificatie Betaalbare nieuwbouw Nieuw-West trekt jonge bewoners”. Het artikel beschrijft Amsterdam Nieuw-West als plek waar in toenemende mate broedplaatsen neerstrijken, evenals kekke koffiebars. En waar de komende jaren 4.700 woningen voor jongeren uit de grond gestampt gaan worden. “De mix van oud en nieuw moet een sfeer opleveren zoals in het Berlijnse Kreuzberg, of het New Yorkse Brooklyn”. Ook lokale nieuwszender At5 had het er al over: “Nieuw-West moet veranderen in 'Amsterdams Kreuzberg'. In dat nieuwsbericht werd vooral aandacht geschonken aan een aantal nieuwe woonprojecten, zoals Little Manhattan, dat vlakbij station Lelylaan ruimte moet bieden aan 900 woningen.

Berlijn Kreuzberg, Kottbusser Tor 2014

Berlijn Kreuzberg, Kottbusser Tor 2014

Ik werd er mismoedig van. Nieuw-West het nieuwe Kreuzberg? Alsof het van bovenaf te bedenken is. Kreuzberg heeft nooit zelf besloten Kreuzberg te worden. Dat centraal sturen van ontwikkelingen heeft iets zieligs. Berlijn kent het imago van linkse, vrije stad, maar er is geen stad waar de vrije markt zo sterk is. En lang niet altijd positief, geef ik meteen toe. Die combinatie van meer vrije markt en minder sturende overheid met al haar gecontroleer en gepaternaliseerd ontbreekt er op prettige wijze. Met dito resultaat.

Dat krijg je er nou van. “Ich bin selber Schuld” dacht ik meteen. Had ik maar niet zeven jaar lang Nederlandse ambtenaren, ontwikkelaars, wethouders, woningcorporatiemedewerkers door Berlijn rond moeten leiden. Verwoed heb ik ze geprobeerd het laagje, of de laagjes achter het vernis te laten zien. De mechanismen bloot te leggen achter datgene wat je ziet. Te verklaren waarom zoiets is als het eruit ziet. En dat Berlijn nooit is wat je ziet. Maar ik heb gemerkt dat er een zekere selectieve doofheid optreedt zodra het over Berlijn gaat. Vooral politici lijden daaraan. Die willen horen wat ze willen horen en zijn amper geïnteresseerd in hoe iets tot stand is gekomen. Oost-Indisch luisteren. Ze horen wel iets, maar niet helemaal. En gaan ermee aan de haal. Zonder context. Zonder kennis.

Sloterplas, parel van Nieuw-West

Sloterplas, parel van Nieuw-West

Spijtig voor Nieuw-West, om nu ineens als het nieuwe KreuzBrooklyn bestempeld te worden. Want het veronachtzaamt haar eigen kracht. Nieuw-West heeft tal van kwaliteiten die de rest van Amsterdam, Kreuzberg en Brooklyn niet hebben. Het groen is er fantastisch en weldadig, de woningen zijn relatief betaalbaar, de ruime opzet is een zegen, de ligging ten opzichte van andere stadsdelen en de omgeving is ideaal, de Sloterplas een parel, de architectuur kent er schitterende sixtiesgebouwen (vooral de kerken en scholen).

Atlas Westelijke Tuinsteden. Hier staat alles in wat je moet weten als je Nieuw-West wil begrijpen

Atlas Westelijke Tuinsteden. Hier staat alles in wat je moet weten als je Nieuw-West wil begrijpen

Als er al een Berlijnse kenmerk van toepassing is,  dan is het dat Nieuw-West zich, net als Berlijn, niet meteen prijsgeeft. Er gebeurt veel, maar het wordt niet overal en altijd zoals in de rest van de binnenringse stad op een presenteerblaadje direct in je gezicht aangeboden. Wat de binnenringse stad nogal makkelijk maakt. En lui. In Nieuw-West moet je beter je best doen om iets te vinden. En meer en langer fietsen, maar dat moet je in Berlijn ook als je van de ene naar de andere plek wilt. Door Nieuw-West ‘makkelijker’ te maken ga je mee in die luiheid. Niet doen. Nergens voor nodig.

Staalmanpleinbuurt Nieuw-West. Beerbeeld ontworpen door Florentijn Hofman

Staalmanpleinbuurt Nieuw-West. Beerbeeld ontworpen door Florentijn Hofman

Zolang er aan Nieuw-West gesleuteld wordt is telkens geprobeerd deze ‘gemaksmal’ op Nieuw-West los te laten. Ht moet herkenbaarder, makkelijker. Dat leidt tot nieuwbouwprojecten waaraan je ziet: leuk geprobeerd, inzet goed, afwerking nul. Projecten die het allemaal net niet begrijpen. Vooral woningbouwverenigingen hebben daar een handje van. En dat proces gaat door. Waarom omgekeerde bejaardentehuizen bouwen met 900 woningen voor jongeren? Dat past daar niet (en nergens niet). Iedereen die een beetje nadenkt weet dat we over 15 jaar zullen zeggen: hoe hebben we dat toen toe kunnen staan? Blind gestaard door Kreuzberg, Brooklyn of andere buitendedeurbuurten denkt men het te kunnen transformeren tot iets dat het niet is. En niet zal worden.

Kotti und Co. actiehuisje op Kottbusser Tor Kreuzberg.

Kotti und Co. actiehuisje op Kottbusser Tor Kreuzberg.

Of wordt met de vergelijking tussen Nieuw-West en Kreuzberg de actie I -hartje- Kotti bedoeld? Dit initiatief staat middenin Kreuzberg en bestaat uit een houten hutje (gecekondu, in een nacht neergezet en sindsdien gedoogd) op de Kottbusser Tor. Daar demonstreren (vooral Turkse) bewoners tegen de huurverhogingen die veroorzaakt wordt s door de groeiende populariteit van Kreuzberg. Die populariteit leidt er toe dat huiseigenaren geld ruiken en huurders de huur verhogen, of opzeggen. Waarmee de mix van bewoners afvlakt, diversiteit verdwijnt en saaiheid op de loer ligt. Als ik Nieuw-West was zou ik me daar eerder druk over maken.

I hartje Kotti Vincent Kompier

Kreuzberg is gewoon het nieuwe Kreuzberg” zei Biggy van Blond, bekend Berlijnse travestiet, in de eeuwige Berlijnse race om welke buurt hét helemaal is of gaat worden. En daarin had ze volkomen gelijk. Geen wijk die zo lang ijzerenheinig zichzelf gebleven is. Eerst ondanks en later –laten we wel wezen, ze vonden het zo erg nog niet- dankzij de bouw van de Muur, die de wij 23 jaar lang een uitzonderingspositie binnen West-Berlijn gaf.

Bier Latte Vincent Kompier

Die ijzerenheinigheid, die zou ik meer willen horen in Nieuw-West van mensen die er toe doen en er over gaan. Kijk om je heen, zie de kwaliteiten, schrijf ze op en bewaak ze als een leeuw. Sta voor wat je bent, in plaats van je blind te staren op iets wat je nooit zal worden. De ‘stad’ komt toch wel op je afgerold, of je wilt of niet. Maak er geen tweede Pijp, Jordaan, Kreuzberg, Brooklyn van. Klonen zijn er al meer dan genoeg. Maak gewoon Nieuw-West, maar dan beter.

Hotel Buiten bord Vincent Kompier

En dat Hotel Buiten? Dat is helemaal geen hotel (nóg niet), maar een prachtplek aan de schitterende Sloterplas. 100% hipstervrij.

Ik zou het wel weten.